Atatürk Üniversitesi Araştırma Hastanesi Kan Bankası 1978 yılında kurulmuş olup, 2011 yılına kadar Kan Bankası olarak hizmet vermiş, 2011 yılından itibaren Transfüzyon Merkezi olarak hizmet vermektedir. Ayrıca Terapötik Aferez Merkezi Kan Bankası adı altında hizmet vermekte iken 2010 yılında Sağlık Bakanlığı tarafından ruhsatlandırılarak ayrı bir birim olarak işlemlerini sürdürmektedir. Yatan hastalar ile poliklinik hastalarının kan ve kan ürünü ihtiyaçlarını teknolojiyi kullanarak, güvenli ve hızlı bir biçimde sağlamak amacıyla faaliyet gösteren bir bölümdür. Yıllık ortalama 30.000 Kan ve kan ürünü hastalara kullanılmakta olup 24 saat kesintisiz hizmet esasına göre hizmet vermektedir. Aferez Merkezimiz son teknoloji cihazlarla birimimizde, klinik ve yoğun bakım ünitelerinde hasta başı işlemler yapmaktadır. Terapötik Aferez Merkezinde Hematopoietik kök hücre ayrımı, kök hücre kriyoprezervasyon işlemi, Terapötik Lokoferez, Terapötik plazmaferez, Terapötik Tromboferez, Lipit Aferezi, İmmünadsorbsiyon, kaskatfiltrasyon, seçici plazma değişimi (SPD), Stokin uzaklaştırma işlemi, Donör Lenfosit Aferezi (DLİ)ve Donör Granülosit Aferez işlemleri yapılmaktadır.

      Transfüzyon Merkezinde ise hastalarımızın kan ihtiyacı olduğunda Doğu Anadolu Bölge Kan Merkezinden daha önceden stoklarımıza temin ettiğimiz kan ve kan ürünlerine uygun testleri çalışarak ihtiyaç anında kan taşıma çantalarıyla ve görevlendirilmiş personelle(portör) yetkili hemşire veya teknisyenlere imza karşılığı teslim edilir. Acil durumlarda istenen Tam Kan ve Aferez Trombosit için uygun gruptan ve gerekli ön koşulları taşıyan gönüllü kan vericiler (Donör adayları) teknisyen tarafından karşılanmakta ve ilk görüşme yapıldıktan sonra kendilerine doldurmaları için bir “Donör sorgulama Formu” verilmektedir. Bu form ile birlikte donör adayı ile bir kez de flebötomi hemşiresi görüşmekte, formun değerlendirilmesinden sonra tansiyon, nabız, boy ve vücut ağırlığı ölçümleri yapılmaktadır. Buraya kadar geçen aşamalarda donör olmaya engel bir durumla karşılaşılmadığı takdirde donör adayımızdan gerekli testlerin yapılması için kan örnekleri alınmaktadır. Yapılan testlerde iki amaç gözetilmektedir. Bunlardan ilki kan verecek olan donörün sağlığını olumsuz etkileyecek herhangi bir gelişmeye sebep olmamak ve ikincisi ise kanın kendisine verileceği hastanın sağlığı açısından kısa veya uzun vadede ortaya çıkabilecek olumsuz gelişmelerin (Enfeksiyon hastalığı bulaşması, Kan uyuşmazlığı reaksiyonları vs.) önüne geçilmesidir.

      Donörlerimize uygulanan testler

  1. Kan grubu
  2. Tam kan sayımı
  3. Anti HBC
  4. Anti-HCV
  5. Anti-HIV
  6. HbsAg
  7. VDRL
  8. Cross-Match (Donör kanının kanı alacak hastaya uygunluğun kanıtlanması için) Yukarıda belirtilen testler de uygun bulunursa donörümüzden kan alınmaktadır.

       Aferez

    Aferez kelime olarak ayırmak, uzaklaştırmak anlamına gelir. Kanın bir komponetinin cihaz aracılığıyla alınıp, geri kalanının hastaya veya donöre geri verilmesi işlemidir. Genel bir ifadeyle; hastanın ya da gönüllü verici kanının, tıbbi bir cihazdan geçirilmek sureti ile bir veya birden fazla bileşenine ayrıldığı ve kalanın ekstrakorporeal bir tedavi ile veya tedavisiz geriye döndürüldüğü bir işlemdir. Kan cihaza bir pompa yardımı ile çekilir ve kanın pıhtılaşmasını önlemek amacıyla işlem sırasında gerekli dozlarda antikoagülan kullanılır.

     Aferezin Amacı

    Sağlıklı donörlerden hastalar için gerekli olan kan bileşenlerini hazırlamak,

    Hastaların patolojik kan bileşenlerini uzaklaştırarak tedavi etmektir.

    Aferez Tipleri

    1-) Donör Aferezi (Sağlıklı Vericiden Kan Komponentinin Toplanması)

  1. Plazmaferez
  2. Sitaferez
  3. Trombositaferez
  4. Eritrositaferez
  5. Granülositaferez
  6. Lenfositoferez

    2-) Terapötik Aferez (Hastaya Tedavi Amaçlı İşlem Yapılması)

  1. Sitaferez
  2. Terapötik Lökoferez
  3. Terapötik Eritrosit Değişimi
  4. Terapötik Trombositaferez
  5. Terapötik Plazmaferez
  6. Terapötik Plazma Değişimi (TPD)
  7. Seçici Plazma Değişimi (SPD)
  8. Kaskad Filtrasyon (CF)
  9. Duble Filtrasyon Plazmaferez (DFPP)
  10. Reoferez
  11. Immünadsorbsiyon (IA) ~ IgG Aferezi
  12. Viral Eradikasyon/Uzaklaştırma
  13. Lipid Aferezi
  14. Ekstrakorporeal Fotoferez (ECP)
  15. Adsorbtif Sitaferez

     3-) Periferik Kök Hücre Aferezi

  1. Otolog
  2. Allojenik

     Sitaferez
Kanın hücresel elemanlarının ayrılıp, geri kalanının hastaya veya donöre geri verilme işlemidir.

     Donör Trombosit (Platelet) Aferezi

    Gönüllü vericinin kanındaki trombositlerinin, kanının tıbbi bir cihazdan geçirilmek sureti ile ayrıldığı; trombositlerinin toplanıp gönüllü vericinin kanının kalan kısmının tekrar geri verildiği bir işlemdir.

    Hazırlama yöntemine ve kullanılan cihaza bağlı olarak her bir işlemin trombosit verimi 2-8×1011 arasında değişecektir. Benzer olarak ürünün lökosit ve eritrosit kontaminasyonu işlem ve kullanılan cihazın tipine göre değişebilir. Yöntem, alloimmünize hastaların etkin tedavisinde HLA alloimmünizasyon riskini azaltmak için seçilmiş bağışçılardan trombositlerin toplanmasını sağlar. Hastanın maruz kaldığı bağışçı sayısının azalmasıyla viral bulaş riski de azalır.

      Aferez Trombosit Süspansiyon Özellikleri

Hacim (1 ünite) 150-300 ml
Trombosit Sayısı 2-3×1011 / ünite
Rezidüel Lökosit < 1.0×106 / ünite
pH 6.8-7,4
Isı 20-24 °C sürekli Ajitatörde sallama
Raf Ömrü 5 gün

     Aferez ile 3 ile 13 ünite tam kandan elde edilen trombosite eş değer trombosit tek bir işlemle elde edilir. Saklama koşulları tam kandan hazırlanan trombositler ile aynıdır. Saklama sırasında trombositlerin ajitasyonu yeterli oksijen geçişini garanti edecek kadar etkin fakat olabildiğince yumuşak olmalıdır. Saklama sıcaklığı +20 °C ile +24 °C arasında olmalıdır. Hazırlanan trombositler için en fazla saklama süresi 5 gündür, ancak bakteriyel kontaminasyonun saptanması veya azaltılmasına yönelik ek bir yöntemin kullanılması durumunda 7 gün saklanabilir.

     Granülositaferez
Gönüllü vericinin kanını tıbbi bir cihazdan geçirmek sureti ile granülosit hücrelerini kanın diğer bileşenlerinden ayıran bir işlemdir.

     Tedavi edici miktarda granülosit elde etmek için; erişkin ve çocuklar için:

     > 1,5-2.0×108 granülosit/vücut ağırlığı (kg); yenidoğan için: > 1.0×109 granülosit/vücut ağırlığı (kg) olmalıdır.

     Uygulama prensipleri

  1. ABO ve Rh uygun ürün kullanılmalı
  2. Transfüzyon öncesi eritrosit uygunluk testleri yapılmalı
  3. Transfüzyondan önce uygun dozda iyonize radyasyonla ışınlanmalıdır
  4. Mikroagregat veya lökosit azaltıcı filtrelerle infüzyon kontrendikedir, standart 170-200 µ’luk kan verme seti kullanılmalı
  5. Mümkün olduğu kadar çabuk transfüze edilmeli (<6 saat)

     Aferez Granülosit Süspansiyon Özellikleri

Hacim (1 Ünite) < 500 ml ( 150-350 ml )
Granülosit Sayısı Her ünite > 1x 1010granülosit, değişik miktarda lenfosit, trombosit ve eritrosit içerir
Cross match Gerekli
Isı 20-24 °C
Raf Ömrü; Saklamak için uygun değildir ve toplandıktan sonra en kısa zamanda transfüze edilmelidir. Aksi halde saklama,+20 °C ile +24°C’de kontrollü ısıda 24 saat ile sınırlıdır ve çalkalanmamalıdır.

     Donör Eritrosit Aferezi

     Gönüllü vericinin kanını tıbbi bir cihazdan geçirmek sureti ile kırmızı kan hücrelerini kanın diğer bileşenlerinden ayıran, uzaklaştıran ve gerekli olduğu koşullarda kristalloid ya da kolloid solüsyonunu ile değiştiren bir işlemdir.
Tek bir işlemle bir veya iki ünite eritrosit süspansiyonu toplanabilir. Her bir ünite, minimum 40 gram hemoglobin içermelidir. Hazırlama yöntemi ve kullanılan cihaza bağlı olarak, trombosit, lökosit ve plazma içeriği değişebilir. İşlem sırasında ya da sonrasında eritrositlere saklama çözeltisi eklenir.

Transfüzyon amacıyla alınan ürün +2°C ile +6°C aralığında saklanmalıdır. Saklama süresi kullanılan antikoagülan/koruyucu sıvıya bağlıdır. Tam kan ve eritrosit için uygulanan aynı saklama koşulları gerekmektedir.

Aferez Eritrosit Süspansiyon Özellikleri

Hacim Kullanılan sisteme göre değişir.
Hct %65-%75
Hct (Ek solüsyon varsa) %50-%70
Hemoglobin > 40 gr / ünite
Rezidüel lökosit < 1.0×106/ ünite
Isı 2-6 °C
Raf Ömrü Saklama çözeltisine bağlı olarak değişkenlik göstermektedir.

     Donör Plazmaferezi

    Gönüllü vericinin kan plazmasının, kanının tıbbi bir cihazdan geçirilmek sureti ile diğer kan bileşenlerinden ayrıldığı; plazmanın (toplam plazma hacminin %15‘inden daha azının) replasman sıvısı kullanılmadan uzaklaştırıldığı bir işlemdir.

    Elde edilen ürün özellikleri tam kandan elde edilen ürün özellikleriyle aynıdır.

  1. Donör adaylarının uygunluk açısından değerlendirilmesi
  2. Acil durumlarda ve Kızılayda Tam Kan olmaması halinde Torbaya tam kan alınması
  3. Aferez işlemleri (Trombosit, plazma ve eritrosit elde edilmesi)
  4. Alınan kan ve kan ürünleri ile ilgili uygunluk testlerinin yapılması
  5. Alınan ve kullanımına gerek duyulmayan kanların uygun koşullarda saklanması ve gerektiğinde kullanıma verilmesi kullanılmaması durumunda İmha komisyonunca karar verilmesi durumunda ürünlerin imha edilmesi.
  6. Transfüzyon verilerinin izlenmesi ve istatistiklerin tutulması

 

Kimler kan bağışında bulunabilir?

  1. 18 ile 65 yaş arasında olanlar kan bağışlayabilir. Daha önce kan bağışı yapmamış olanlar, 60 yaşına kadar kan bağışı yapabilirler.
  2. Nabız, düzenli ve dakikada 50 ile 100 arasında olmalıdır.
  3. Kan basıncı pek çok etkene bağlı olarak değişmekle birlikte esasen sistolik basınç (büyük tansiyon) en az 90 mmHg, en çok 180 mmHg ve diastolik    basınç (küçük tansiyon) en az 60 mmHg, en çok 100 mmHg olmalıdır.
  4. Hemoglobin değerleri kadınlarda en az 12,5 g/dL, en çok 16,5 g/dL, erkeklerde en az 13,5 g/dL, en çok 18 g/dL olmalıdır.
  5. Kadınlar 1 yıl içerisinde en fazla 3; erkekler ise en fazla 4 kez tam kan bağışında bulunabilirler.
  6. Kan bağışçısının vücut ağırlığı en az 50 kg olmalıdır.
  7. Kan bağışçısının vücut sıcaklığı 37,5 ºC nin üstünde olmamalıdır

Kan bağışı ne kadar sürer?

    Kayıt, muayene, kan bağışı 15-20 dk sürmektedir.

Kan vermenin sağlığa yararı var mıdır?

    Kan bağışının bağışçıya en önemli faydası hiç tanımadığı üç kişinin hayatını kurtarmaktır.

Hangi aralıklarla kan bağışında bulunabilirim?

  1. Tam Kan Bağışı: tek ünite Erkeklerde: 8 hafta (yılda en çok 4 kez) Kadınlarda: 8 hafta (yılda en çok 3 kez)
  2. Trombosit Aferezi: En az 48 saat (yılda en çok 24 kez, haftada en çok 2 kez)

Kan bağışı sırasında hastalık bulaşma riski var mı?

    Kan bağışı işlemi boyunca kullanılan tüm malzemeler tek kullanımlık ve sterildir. Sizler için kullanılan malzemeler işlem sonunda kalite standartlarına uygun şekilde imha edilirler. Bu süreç içerisinde herhangi bir hastalık bulaşının olması söz konusu değildir.

Hastamın kanı ne zaman hazır olur?

    Çalışılan yöntem ve cihaza bağlı olarak değişir. Ama şuan biz Mikroplak yöntemiyle çalışıyoruz kan grubu belli ise 1 saat değil ise 1 saat 30 dk

Kimler trombosit bağışında bulanabilir?

  1. Tam kan bağışı kriterlerine uygun olmak
  2. Trombosit sayısının 150 – 450×109/L arasında olmalı
  3. Uygun damar yapısına sahip olmak
  4. Son 5 gün içerisinde kan sulandırıcı ilaçlar (aspirin vs.) kullanmamış olmak

Trombosit bağışı işlemi ne kadar sürer?

  1. İşlem süresi ortalama 30-70 dk arasında değişir.

Ne kadar süre sonra tekrar trombosit verebilirim?

  1. iki trombosit aferezi bağışı arasında en az 48 saat olmalı ve haftada iki işlemden fazla yapılmamalı.
  2. 12 ayda 24 den fazla trombosit aferezi bağışı yapılmamalıdır.
  3. Granülosit bağış sıklığını belirleyen bir açıklama yoktur. Haftada 2 kez bağış yapılabilinmektedir. Fakat sık granülosit bağışı yapan donörlerde hematokrit takibi yapılmalıdır.

Bağış yaptığım trombositleri vücudum ne zaman yeniden oluşturur?

    Vücudunuz bağış yapılan trombositinizin  %70-100’nü, işlemden yaklaşık 48 saat sonra  oluşturur.

Trombosit bağışı sırasında ne gibi yan etkiler olabilir?

  1. Genel olarak komplikasyon oranı son derece düşüktür. Ama nadir olarak tansiyon düşüklüğü, gözlerde kararma, bulantı, eller ve dudaklarda karıncalanma veya uyuşukluk gibi komplikasyonlar olabilir.

Trombosit bağışında kullanılan setlerden bana bir şey bulaşır mı?

    Aferez işlemi için kullanılan setler steril ve tek kullanımlıktır. Her işlem için yeni bir set açılır ve işlem sonrası kullanılan set tıbbi atığa atılır.